Μια βραδιά σε σκέψεις

(Τα συμπεράσματα είναι στο τέλος, για όποιον βιάζεται ή βαριέται.)

Παρακολούθησα προχθές (Τρίτη) την εκδήλωση του Κέντρου Πολιτικού Προβληματισμού "Μιχάλης Παπαγιαννάκης" με θέμα "Τι να κάνουμε - Ελλάδα 2011: Διλήμματα και Προοπτικές"

Σε αυτήν μίλησαν τέσσερις οικονομολόγοι, με κορυφαίους τον Γιάννη Βαρουφάκη και τον Αρίστο Δοξιάδη. Τις τοποθετήσεις σχολίασαν μερικοί ακόμα οικονομολόγοι και οικονομικοί συντάκτες, ενώ στο τέλος το κοινό έκανε ορισμένες ερωτήσεις  που απαντήθηκαν από κάθε ομιλητή ξεχωριστά.

Η βραδιά κύλησε ευχάριστα, αν εξαιρέσει κανείς το θέμα της συζήτησης και το ότι το αμφιθέατρο ήταν ασφυκτικά γεμάτο - το οποίο βέβαια είναι αξιοσημείωτο. Αναφέρω χαρακτηριστικά το διάλογο με μια κοπέλα που ήρθε μισή ώρα και κάτι μετά την ώρα έναρξης της εκδήλωσης:

(Εγώ στεκόμουν όρθιος στο πίσω μέρος της αίθουσας, όπου λόγω του κόσμου μπροστά μου δεν έβλεπα μεν, άκουγα δε.)

"Συγγνώμη, να περάσω;" λέει η κοπέλα.

"Να περάσετε, αλλά δεν ξέρω πού μπορείτε να πάτε", απαντάω.

"Ξέρω ακριβώς πού πάω" μου λέει και καθώς περνάει την πρώτη σειρά κόσμου μπροστά μας, συνειδητοποιεί ότι τα σκαλιά είναι πλήρως καλυμμένα από άλλους θεατές και ότι ο μόνος τρόπος να φτάσει εκεί που θέλει είναι να πετάξει.

Γυρίζει, με κοιτάει και της κάνω μια γκριμάτσα του στυλ "στο είπα".

Στη συζήτηση τώρα, οι πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες ήταν του Βαρουφάκη και του Δοξιάδη. Κατανοητές και αρκετά πειστικές και οι δύο. Ο πρώτος μίλησε κυρίως για την ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος (για να είμαι ειλικρινής δεν τον πρόλαβα από την αρχή) και ο δεύτερος για το πώς μπορούμε να αναπτύξουμε την επιχειρηματικότητα (και κατά συνέπεια την ανταγωνιστικότητα). Τις απόψεις τους τις έχω διαβάσει και στο παρελθόν σε διάφορα άρθρα τους (δείτε τα links) οπότε απλά είχα την χαρά να τους ακούσω να τα λένε ζωντανά.

Ο Ιορδάνογλου που ακολούθησε τα έλεγε κυρίως από μέσα του και στα χαρτιά μπροστά του, με αποτέλεσμα να ακούσω τα μισά από όσα είπε και από τα υπόλοιπα μισά να μην μου μείνει σχεδόν τίποτα, πλην του ότι δεν είναι αρνητικός στις ιδιωτικοποιήσεις. Όλα τα άλλα ήταν χρήσιμα και (για όποιον ψιλοασχολείται με το θέμα) προφανή συμπεράσματα σχετικά με την αρνητική πορεία της χώρας.

Ο τελευταίος, ο Σταθάκης, αναφέρθηκε (με κάπως λαϊκίστικο τρόπο) κυρίως στη φοροδιαφυγή και στην ανάγκη αντιμετώπισής της. Έκλεισε με την πρόβλεψη ότι η επιστροφή στη δραχμή είναι αναπόφευκτη.

Οι σχολιαστές από την άλλη, ήταν κατά τη γνώμη μου κάτω του μετρίου. Ουσιαστικά ο καθένας τους έβγαλε λόγο σαν να ήταν ομιλητής, έχοντας (σε τουλάχιστον μια περίπτωση) προετοιμάσει την απάντησή τους ακόμα και για θέματα τα οποία οι ομιλητές δεν έθιξαν (ειδικά για τον Βαρουφάκη, που άλλα περίμεναν να πει και -περίπου- άλλα είπε). Με κούρασαν όλοι τους, δεν άντεξα να παρακολουθήσω κανέναν από την αρχή ως το τέλος.

Οι ερωτήσεις του κοινού ήταν μάλλον απλοϊκές (και κανά-δυο αστείες). Το πιο συχνό "παράπονο" που έγινε πάντως ήταν πως θα έπρεπε η συζήτηση να έχει χωριστεί σε υποενότητες, οι οποίες να συζητηθούν αυτόνομα, γιατί οι ομιλίες είχαν ελάχιστα κοινά σημεία και δεν γινόταν να συγκριθούν.

Ακολούθησαν οι πολύ ενδιαφέρουσες δευτερολογίες των ομιλητών, στις οποίες απάντησαν στο κοινό αλλά και στους σχολιαστές.

Εδώ ο Βαρουφάκης έδωσε ρέστα. "Τάπωσε" όλους τους σχολιαστές που "του την είπαν" και "αναγκάστηκε" να μιλήσει τη γλώσσα που καταλαβαίνω εγώ, τη γλώσσα των εξισώσεων. Αν τα μοντέλα του είναι σωστά, τότε το συμπέρασμα είναι ένα: Την έχουμε πατήσει άσχημα. Ο ίδιος είπε πως αν οι προβλέψεις του είναι λάθος θα πάψει να ασχολείται με τα οικονομικά και θα επιστρέψει στη Θεωρία Παιγνίων.

Ο Δοξιάδης, μετά το μπάχαλο που προηγήθηκε, ξεκίνησε με τη φράση: "από πού να αρχίσει κανείς...", αλλά κατάφερε και έδωσε 2-3 καίριες απαντήσεις στις ερωτήσεις του κοινού.

Ιορδάνογλου και Σταθάκης δεν θυμάμαι να συμπλήρωσαν κάτι ουσιαστικό.

Το τελικό συμπέρασμα για μένα ήταν το εξής:

Τα κυριότερα προβλήματά μας σε εγχώριο επίπεδο είναι η φοροδιαφυγή και η κακοδιαχείριση του δημόσιου χρήματος. Ένα τμήμα του Μνημονίου θέτει κανόνες για να αντιμετωπιστούν ακριβώς αυτά, αλλά μέχρι στιγμής Κυβέρνηση και Αντιπολίτευση κάνουν την πάπια λόγω του πολιτικού κόστους. Ωστόσο πρόκειται για πράγματα που εμείς οι ίδιοι θα έπρεπε να απαιτούμε, χρόνια τώρα, και δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να μας τα επιβάλει κανείς. (Κάπου εδώ θα πρέπει να αναλάβει και η Αριστερά τις ευθύνες της και να πάψει να είναι της λογικής άσπρο-μαύρο στο θέμα του μνημονίου.)

Παράλληλα, η μικρο-επιχειρηματικότητα στον πρωτογενή τομέα, που είναι θεμελιώδες κομμάτι της ελληνικής οικονομίας, έχει αρχίσει πάλι να αναπτύσσεται και είναι μια διέξοδος για τους πολίτες και (αν συνεχίσει να αναπτύσσεται) για την οικονομία. Αρκεί βέβαια το ελληνικό κράτος να άρει τα παράλογα εμπόδια που θέτει στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων.

Αλλά, δυστυχώς, το πρόβλημα είναι πανευρωπαϊκό και σχετίζεται άμεσα με το ευρώ. Ακόμα κι αν όλα πάνε καλά στην εξυγίανση του ελληνικού κράτους, δεν θα μπορέσουμε να λύσουμε το πρόβλημα μόνοι μας. Ό,τι και να κάνουμε, ακόμα κι αν καταφέρουμε να ακολουθήσουμε το Μνημόνιο κατά γράμμα, αν η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δεν αλλάξει την πολιτική της γύρω από το ευρώ και τη σχέση των κρατών-μελών με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), την έχουμε πατήσει. Στην καλύτερη περίπτωση το χρέος μας θα είναι μεταξύ 300 - 350 δις ευρώ. (δείτε και το γράφημα). Επομένως το Μνημόνιο δεν μπορεί να φέρει τη λύση από μόνο του.

Αν σε κάτι συμφώνησαν όλοι οι οικονομολόγοι, είναι πως η επιστροφή στη δραχμή θα είναι καταστροφική για τη χώρα. Από την άλλη, η Ελλάδα δεν είναι δυνατόν να βγει από το ευρώ, όσο το ευρώ υπάρχει. Ωστόσο, είναι πάρα πολύ πιθανό πως, αν η ΕΕ δεν κάνει κάτι, όταν ζορίσουν τα πράγματα, όταν το Μνημόνιο αποτύχει και η Ελλάδα (ίσως και άλλοι) δεν θα έχουν άλλη επιλογή από τη στάση πληρωμών (a la Αργεντινή), πρώτα θα αποχωρήσει η Γερμανία, διαλύοντας ουσιαστικά το ευρώ, και μετά εμείς.

Με δυο λόγια, θα πρέπει εμείς να κοιτάξουμε για πρώτη φορά ως κοινωνία σοβαρά τα του οίκου μας και να αποφασίσουμε: θέλουμε να γίνουμε μια πολιτισμένη και ευνομούμενη χώρα ή θέλουμε να παραμείνουμε ως έχουμε και να επιστρέψουμε στο Μεσαίωνα; (ή στις σπηλιές)

Αλλά θα πρέπει και η ΕΕ να αναγνωρίσει τις ανισότητες που δημιουργούνται εντός της ευρωζώνης, να αναθεωρήσει πολλούς από τους κανόνες της και να στοχεύσει στην αρμονική (οικονομική) συνύπαρξη των κρατών-μελών, αν θέλει να έχει νόημα ως "ένωση". Δυστυχώς, με τη σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία, κάτι τέτοιο φαίνεται αδύνατον...

Καλού κακού, ετοιμαστείτε για πρόσκρουση...

Γ.

Υ/Γ. Δυο φορές κατά τη διάρκεια της συζήτησης πατήθηκε ο διακόπτης που έσβηνε τα φώτα του αμφιθεάτρου. Και τις δυο φορές το timing ήταν εξαιρετικό...

Υ/Γ2. Και κάτι που ξέχασα:
Αυτή τη στιγμή τα έξοδα του δημόσιου τομέα είναι πολύ κοντά στον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Η μείωση  των εξόδων κατά 20% του ΑΕΠ (αν θυμάμαι καλά) που θέλει το μνημόνιο, ουσιαστικά μας ρίχνει στην κατηγορία κρατών όπως το Βιετνάμ, ο Ισημερινός, η Αργεντινή κλπ, δηλαδή χώρες από τις οποίες πέρασε το ΔΝΤ και άφησε πίσω του καμένη γη. Μια τέτοια μείωση στην πράξη εξαφανίζει οποιαδήποτε έννοια κοινωνικού κράτους, και -κατά τη γνώμη μου- δεν θα έχει νόημα μετά να είμαστε κράτος. Μπορεί ο καθένας μας να γυρίσει στο χωράφι του και να περιμένει τους Σταυροφόρους (ή τους Οθωμανούς).
Η διαφορά με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ είναι ότι αυτά τα λεφτά πηγαίνουν όντως στις ανάγκες του κοινωνικού κράτους, ενώ εδώ -λόγω της διαφθοράς και της κακοδιαχείρισης- όχι. Άρα, μήπως αντί να τα περικόψουμε θα έπρεπε επιτέλους να φροντίσουμε να πηγαίνουν εκεί που πρέπει;